Yeni restoran çalışanlarına iş beklentileri anlatmak için vardiyanın zor yanlarını iş ilanına yazın, mülakatta test edin ve iş kurallarını temel çalışan haklarından ayırın. Bir öğle kafesi yoğun saatte yemek molası veremez ve bir restoran hafta sonu ile bayramlarda çalışana ihtiyaç duyar. Aynı zamanda tuvalet iznini engellemek iş sağlığı kurallarına aykırıdır ve bir sağlık sorununu konuşmadan reddetmek iş hukuku riski doğurur. İlk günden önce bu farkı netleştirmek yanlış işe alımı önler ve erken ayrılan her kişi için en az 7.200 ₺ kurtarır.

Yeni çalışanlar restoran işinde neden şaşırır

İş piyasası yavaşladığında ofis ve mağaza işlerinden gelen daha fazla kişi kafelere ve restoranlara başvurur. Bu kişiler masa başında oturmaya, öğlen 12:00'de yemeğe çıkmaya ve cumartesi ile bayramlarda izinli olmaya alışkındır. 35 kişilik bir öğle kafesinde işe başladıklarında vardiyanın normal hızı onlara haksız gelir.

Bu durumda iki farklı sorun birbirine karışır. Biri gerçek bir iş uyumsuzluğudur: kişi 6 saat ayakta öğle yoğunluğu yaşamak yerine sakin bir masa başı işi ister. Diğeri ise artık geçerli olmayan eski restoran alışkanlıklarıdır; uzun vardiyada hiç mola vermemek veya tuvalet iznini kısıtlamak gibi. Bu iki sorunu aynı şekilde ele almak iyi çalışanları kaçırır ve işletmenizi yasal riske sokar.

Vardiyada neler isteyebilirsiniz

Bazı kurallar bir restoranın çalışma düzeninin parçasıdır. İşe almadan önce açıkça söylerseniz bu kurallarda net durabilirsiniz.

  • Yoğun saatler: Bir öğle kafesinde yoğunluk 11:30 ile 14:00 arasında olur. Çalışanlar yemeğini 11:30'dan önce veya 14:00'ten sonra yer, asla tam öğlen yemez.
  • Fiziksel iş: Ayakta durmak, yürümek, tepsi taşımak ve 12 kiloluk koliler kaldırmak kasa ve salon işinin temel parçasıdır.
  • Hafta sonları, bayramlar ve büyük etkinlikler: Yeme-içme işletmeleri diğer insanlar tatildeyken kazanır. Cumartesi günleri, bayramlar ve derbi günleri normal iş günüdür.
  • İzin bildirimi: Tatil ve yoğun günleri aylar öncesinden paylaştıysanız, çalışanlar vardiyadan iki gün önce o gün için izin isteyemez.

Bu dört maddeyi iş ilanına sade bir dille yazın. Tam vardiya saatlerini, kaldırılacak en ağır koliyi ve açık olduğunuz bayramları belirtin. Size uymayan adayların yarısı ilanı orada bırakır ve ikiniz de boşa geçen bir haftadan kurtulursunuz.

Türkiye'de tuvalet, mola ve sağlık kuralları (2026)

Eski restoran alışkanlıkları sık sık yasal sınırları aşar. Aşağıdaki kurallar 2026 yılında Türkiye'de geçerlidir; güncel uygulama ve istisnalar için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (ÇSGB) veya bir mali müşavir ile teyit edin.

Tuvalet erişimi

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında işveren, çalışanların sağlığını korumak ve temel ihtiyaçlarını karşılayabilecekleri güvenli bir ortam sunmak zorundadır. Bir kasiyere iki saat boyunca kasadan ayrılamayacağını söylemek bu yükümlülüğe aykırıdır. Çalışanların regl dönemleri, mide rahatsızlıkları ve yoğun saatin bitmesini bekleyemeyen temel ihtiyaçları vardır.

Bunun yerine 3 dakikalık bir yedekleme planı kurun. Kasiyerin tuvalete gitmesi gerektiğinde vardiya sorumlusu, müdür veya bir garson üç dakikalığına kasanın başına geçer. Tek kişinin çalıştığı küçük bir büfe işletiyorsanız, çalışana "3 dakika içinde dönüyorum" tabelası ve kilitli bir kasa verin.

Engellilik ve kronik hastalıklar

4857 sayılı İş Kanunu'nun 5. maddesi işyerinde sağlık durumu veya engellilik nedeniyle ayrımcılık yapılmasını yasaklar. Aynı kanunun 30. maddesine göre 50 ve üzeri çalışanı olan özel işyerlerinde yüzde 3 oranında engelli çalıştırma zorunluluğu vardır. Daha küçük bir kafede bile çalışanın sağlık durumunu dikkate almamak yasal sorun yaratır.

Kanun, işin temel görevlerini ortadan kaldırmanızı istemez. Depo görevlisinin ana işi 15 kiloluk kasaları indirmekse tüm yük taşıma işini kaldırmak zorunda değilsiniz. Ayrıca kimseye sınırsız ve habersiz devamsızlık hakkı da vermez.

Ancak çalışanla açık bir görüşme yapıp küçük bir düzenleme ile işi yapıp yapamayacağına bakmalısınız. Karşılama masasında veya kasada tabure kullanmak, 5 dakikalık ilaç molası vermek ya da planlı doktor randevuları için belirli günleri boş bırakmak sık kullanılan çözümlerdir. Doktor raporu olan ve oturarak sipariş alabilen bir çalışana tabure vermemek, iş davalarını kaybetmenin en hızlı yoludur.

Ara dinlenmesi ve hastalık raporu

4857 sayılı İş Kanunu'nun 68. maddesine göre Türkiye'de ara dinlenmesi (çalışma sırasındaki zorunlu mola) yasal bir haktır. 4 saat veya daha kısa işlerde en az 15 dakika, 4 saatten fazla 7,5 saate kadar işlerde en az 30 dakika, 7,5 saatten fazla işlerde en az 1 saat ara dinlenmesi verilir. Bu süreler kesintisiz verilir ve aksi kararlaştırılmadıkça çalışma süresinden sayılmaz.

Hastalık durumunda ise çalışan hastaneden veya aile hekiminden iş göremezlik raporu (istirahat raporu) aldığında o günlerde çalışmama hakkına sahiptir. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) geçici iş göremezlik ödemesini raporun üçüncü gününden itibaren yapar. Geçerli raporu olan bir çalışanı cezalandırmak veya işten çıkarmak yasal değildir; güncel rapor ve ödeme kurallarını SGK veya mali müşavirinizle kontrol edin.

Mola vermemenin maliyeti ve kısa mola

Yasal sınırların dışında bile çalışanları dinlendirmeden çalıştırmak, kısa bir mola vermekten daha pahalıya mal olur. 2026 yılında Türkiye'de 35 kişilik bir öğle kafesinde 10:00–16:00 arası 6 saatlik kasa vardiyası için saatlik işveren maliyeti 200 ₺ olsun.

Maliyet kalemiHesapToplam
Vardiya başına bir ücretli 15 dakikalık mola200 ₺ ÷ 450 ₺
Bir çalışan için haftalık ücretli mola (5 vardiya)50 ₺ × 5250 ₺
Müdürün mülakat ve işe alım süresi (2 saat, 400 ₺/saat)400 ₺ × 2800 ₺
Yeni çalışanın ücretli eğitimi (16 saat, 200 ₺/saat)200 ₺ × 163.200 ₺
Eğitimi veren çalışanın ayırdığı süre (16 saat, 200 ₺/saat)200 ₺ × 163.200 ₺
Bir erken işten ayrılmanın en düşük maliyeti800 ₺ + 3.200 ₺ + 3.200 ₺7.200 ₺

Üçüncü haftada işten ayrılan tek bir çalışan, yavaşlayan servis ve yanlış adisyonlar hariç sadece ücret olarak 7.200 ₺ kayba yol açar. Tek bir erken ayrılık 144 adet ücretli 15 dakikalık molaya eşittir; bu da bir çalışan için yaklaşık yedi aylık mola demektir. 11:00'de kısa bir ücretli mola veya 14:00'te 30 dakikalık yasal ara dinlenmesi planlamak öğle yoğunluğunda ekibi tam tutar ve işten ayrılmaları azaltır.

İlk günden önce yeni restoran çalışanlarına iş beklentileri nasıl anlatılır

Uyumsuzluğu yoğun bir cuma vardiyasında değil, işe alım sırasında çözün.

İş ilanını net sayılarla yeniden yazın

"Dinamik ortam" ve "esnek çalışma saatleri" gibi belirsiz ifadeleri silin. Gerçek vardiyayı yazın:

  • "Vardiyalar salıdan cumartesiye 10:00–16:00 arasındadır. Cumartesi çalışmak zorunludur."
  • "Vardiyanın büyük bölümünde ayakta durur ve 12 kiloya kadar koli taşırsınız. Bir düzenleme ihtiyacınız varsa bize söyleyin."
  • "Öğle yoğunluğumuz 11:30–14:00 arasındadır. Molalar 11:30'dan önce veya 14:00'ten sonra yapılır."
  • "Bayramlarda, Anneler Günü'nde ve derbi günlerinde açığız. İzin talepleri 14 gün önceden iletilir."

Mülakatta üç doğrudan soru sorun

"Hafta sonu çalışabilir misiniz?" diye sormayın. İşi almak için herkes evet der. Bunun yerine net sorular sorun:

  1. "En yoğun saatlerimiz 11:30–14:00 arası, bu yüzden yemek molaları 11:00'de veya 14:00'te oluyor. Bu düzen sağlığınıza ve programınıza uyar mı?"
  2. "Cumartesi günleri ve büyük maç günlerinde açığız, tatil vardiyalarını 30 gün önceden paylaşıyoruz. Önümüzdeki 90 günde çalışamayacağınız tarihler hangileri?"
  3. "Bu görevde kasada ayakta durmak ve 12 kiloluk malzeme kolilerini taşımak var. Bu görevleri yapmak için herhangi bir düzenlemeye ihtiyacınız olur mu?"

Üçüncü soru tıbbi geçmişi değil, işin yapılmasını sorduğu için ayrımcılık yasağına uygundur. Adaya asla bir engeli veya kronik hastalığı olup olmadığını sormayın.

İzin kapalı günleri ve mola kurallarını tek sayfaya yazın

Her yeni çalışana ilk gün tek sayfalık bir vardiya rehberi verin ve imzalatın. Mola saatlerini, tuvalet yedekleme kuralını, hastalık bildirimi için aranacak numarayı ve yılın izin kapalı günlerini (yoğun dönemlerde önceden alınmadıkça izin verilmeyen günler) bu kağıda yazın. Herkes ilk gün aynı kuralları gördüğünde bayram haftasında kimse şaşırmaz.

Bu hafta yapın

  1. Aktif iş ilanlarınıza tam vardiya saatlerini, yoğunluk aralıklarını, hafta sonu kurallarını ve taşınacak ağırlıkları ekleyin.
  2. 4857 sayılı İş Kanunu'ndaki ara dinlenmesi sürelerini ve güncel SGK rapor kurallarını ÇSGB sayfasından veya mali müşavirinizden kontrol edin.
  3. 3 dakikalık bir tuvalet yedekleme kuralı belirleyin ve kasaya kimin bakacağını ekibe duyurun.
  4. Kimse 6 saatlik vardiyada dinlenmeden çalışmasın diye molaları 11:30'dan önce veya 14:00'ten sonra sırayla planlayın.
  5. Önümüzdeki 12 ayın bayram ve yoğun etkinlik günlerini içeren tek sayfalık bir ilk gün rehberi hazırlayın.